By Maurice Mommen

Sebastiaan,

Waar te beginnen en waar te eindigen? In wezen is dat niet relevant. Het internet kent geen begin en geen einde.

Zo toasten we vandaag op je afscheid, maar ook op je nieuwe start. Weliswaar verlaat jij de moloch OCW om toe te treden tot de micro-company Envolve, maar voor de levensloop van jou maakt dat niet, net als dat niets uitmaakt voor het bestaan van OCW. De lijnen die even bij elkaar kwamen lopen nu uiteen, met ieder zijn eigen pad.

Geen begin en geen einde en dus nutteloos? Ik moest hier aan denken toen ik de woorden uit de slides van Tamara las; De nieuwe ambtenaar kwam binnen zonder kloppen… en ging weg zonder woord, maar virtueel bleef hij!  Toen ik door alle teksten scrolde is mij duidelijk geworden dat je er wel degelijk was. Weliswaar maar 1,5 jaar, waarbij er hier en daar vraagtekens werden gezet bij datgene wat jij nu precies bracht…  maar je was er wel degelijk. Je zette mensen aan het denken, confronteerde ze met nieuwe technieken, hielp ze bij presentaties, maakte ze gek met al je gadgets, ging je eigen weg op het internet zonder traceerbare sporen achter te laten , maar bovenal legde je veel mensen krachtig vast op de gevoelige plaat. Wat na openbare publicatie voor de nodige gevoelens zorgde overigens. 

Maar wat was er nu zinvol aan je optreden? Waarom was het zinvol dat jouw levenslijn de levenslijn van OCW kruiste? Wat heeft de buitenwereld ervan gemerkt? Is de klant er beter van geworden? De kennis toegankelijker? Het werk efficienter? Wat blijft er tastbaar over?  Tuurlijk de foto’s die je maakte… en wat dan nog meer? Twitter? Daarvan ziet de meerderheid het nut niet… Wiki’s? Vooralsnog gestorven in de ambtelijke processen. Openbaarheid? Zorgvuldig ingebed in technische en ambtelijke stroperigheid en loopgraven. OCW 2.0?….. Het enige wat ik hier van kan maken is dat OCW met twee nul achterstaat in de wereld van de nieuwe media..  Want laten we eerlijk zijn, hoe goed gebruiken we nu hier de mogelijkheden van het net..??! En dat maakte je confronterend helder, maar of OCW klaar is voor deze verandering?

Zinloos? Nee, natuurlijk niet, het werken met jou maakte voor mij iets heel duidelijk; IT is moeilijk. IT bij de overheid is extra moeilijk. Gerben Wierda publiceerde hierover op Digitaalbestuur.nl een interessant opiniestuk (KLIK). Hij schrijft daarin: ‘Hoogleraar bestuurskunde Roel In’t Veld gaf een jaar of tien geleden een definitie van informatiesystemen die niet alleen raak was maar ook in zich droeg wat een kern van de problematiek is bij grote automatiseringsprojecten. “Informatie”, zo sprak hij, “is een zinvolle ordening van gegevens. Informatiesystemen zijn daarom een vorm van gestolde zingeving.”

Maar, binnen de overheid ontbreekt de focus op financiele resultaten als scherprechter en is er geen tucht van de markt aanwezig. Bij de overheid is het daarom moeilijk (en soms onmogelijk) om de aan het begin van dit verhaal genoemde zingeving helder te krijgen omdat de zingeving niet eenduidig is, maar complex, vaag en soms zelfs tegenstrijdig. Problematisch is ook het gegeven dat ‘de zingeving niet in beton is gegoten. In de loop van de tijd verandert de samenleving, de omgeving, de organisatie, etc. Daarmee verandert de zingeving. Vandaar de bijzonder fraaie term gestolde zingeving als het om informatiesystemen gaat. Tegen de tijd dat de regelgeving inzake uitkeringen veranderd is, is het aantal tandenborstels geen informatie meer, maar is het slechts ballast in de vorm van een gegeven.’

Tja, IT bij de overheid is niet makkelijk, wellicht dat het daarom altijd technisch wordt benaderd. ‘Hoi Sebastiaan, jij bent toch van de directie Informatisering?… Kun jij me ff helpen met mijn presentatie? O ja, mijn word en excel lopen ook niet zo lekker, waar ligt dat aan?’  Is OCW klaar voor de verandering? Tja, wat daarvan te zeggen.. Nota’s op papier, een kelder met honderden meters aan archief, kennis weggestopt in kasten op de kamers van medewerkers, een atelier vol met mensen bij Cfi die handmatig cijfers opleveren, een mappenstructuur die ingericht is op directies en niet op kennisdelen, honderden websites, geen tot weinig hergebruik van data en informatie… Tja, wat zal ik ervan zeggen.. IT is moelijk bij de overheid, maar het ligt niet aan de techniek, we durven simpelweg geen antwoord te geven op de vragen die de techniek oproept.

Want de gestolde zingeving geeft ons zekerheid in een omgeving die alsmaar complexer wordt. En zelden heb ik iemand zo treffend aan deze gestolde zingeving zien tornen. Jouw optreden tjdens de directeurenlunch, waar Peter in zijn afscheidswoorden met een flink ingekort filmpje aan refereert is natuurlijk classic. Voor een buitenstaander zal het filmpje door de gebrekking geluidskwaliteit moeilijk te interpreteren zijn, maar geloof me buitenstaander… Het was CLASSIC! Eenzelfde optreden deed je tijdens het congres ambtenaar van de toekomst, met sprekende reacties… Ambtenaren die volledig afhaakten, waarbij er uitspraken werden genoteerd als de volgdende… ‘Als dit de toekomst is dan……’. En niet alleen bij een deel van de collega-ambtenaren zorgen de veranderingen die jij zichtbaar maakte voor defensieve reacties. Ook wetenschappers gaan hier in mee ‘De onbeperkte bulk aan online content leidt tot chaos en een gebrek aan ankerpunten voor smaak en mening.’ Waar Jeroen Mirck stevig tegen in ging op zijn blog;  Gevestigde elite onderschat invloed Web 2.0.  Waarin hij de vastgeroeste Elite uitdaagt; Misschien moet de elite zich eens wat meer ‘verlagen’ tot de massa, om Web 2.0 zelf te ervaren.  De smaak verandert, dat zeker.. De smaak wordt ruimer, diverser en minder gestuurd door schaarste in de schapruimte..

Nu is al het bovenstaande geen nieuws voor je en behoren ze tot het standaardreportaire van de web 2.0 evangelist. Maar ik wilde even mijn redeneerpatroon voor je neerzetten, zodat helder is waar mijn dank uit voortkomt. Ik wil je namelijk bedanken dat je me weer op het spoor hebt gebracht van het rizoomdenken. Rond 1991 las ik een boekje getiteld Rizoom. Een boekje van de inmiddels overleden Franse filosoof Gilles Deleuze. (Deleuze/ Guattari, Rhizôme/Rizoom, fragmenten. Parijs 1976 / Utrecht 1998). Een boekje dat hij schreef ruim voordat internet groot werd. Een rizoom, zo zegt hij, is een “niet-hiërarchisch en niet-betekenisdragend systeem dat uitsluitend bepaald wordt door een circulatie van toestanden, zonder Generaal, zonder een organiserend geheugen of centrale automaat”.“.

Bovendien, en wel in tegenstelling tot bomen en wortels, verbindt het rizoom een willekeurig punt met een ander willekeurig punt; het kan zelfs gebeuren dat een rizoom met wortels vergroeid raakt, maar belangrijk is dat er steeds weer vluchtlijnen ontstaan. Als dat niet het geval is, wordt van het rizoom weer een boom gemaakt en dan, zo zegt Deleuze, is het afgelopen: “dan kan het verlangen niet meer stromen. Want het verlangen is alleen beweeglijk en productief in een rizoom. Iedere keer als het verlangen een boom volgt, stort het ineen en komt het uit op de dood

En daarmee komen we weer op stolling versus geen begin en geen einde. Ergens in de 90-er jaren was er een bijeenkomst met investeerders in Frankrijk. het ging om het investeren in een internettoepassing. Een bijeenkomst waarbij de vraag werd gesteld wie dan de baas van het Internet is. Het werd stil in de zaal toen er gemeld werd dat er geen baas is van het internet.

Het rizoomdenken heeft me opnieuw aan het denken gebracht. Als de smaak van de samenleving diverser wordt, de comlexiteit verder toeneemt en het web zichzelf al aan het ontwikkelen is tot het platform waar smaak opnieuw gedefinieerd wordt en complexiteit ondersteunt wordt, waar is dan nog de rol van een overheid die de aansluiting mist? Ooit schreeft Manuel Castell dat het internet tot inclusion en exclusion leidt en dat de rol van de overheid er uit zou moeten bestaan om te garanderen dat mensen toegang houden…Wordt het niet zaak dat de overheid zijn medewerkers toegang biedt tot web 2.0 om de aansluiting met de samenleving niet te missen? Het internet valt niet te dicteren, maar wel in het werk te integreren..

Een jaar terug schreef Hans Pronk; ‘The future is already here, it is just not widely ditributed yet’.. In mijn ogen ben jij een goede distributeur van de toekomst. Je woorden en bespiegelingen waren inspirerend.. de daden zullen daarop moeten volgen.. Die daden zijn aan OCW…

Liesbeth van Welie zij tegen me, wat moet ik aan zo’n jongen nu meegeven? Hij was hier maar 1,5 jaar en heb hem nauwelijks gesproken. 2 zinnen later sloeg ze de spijker op z’n kop. ‘Ik heb eens tegen Sebastiaan gezegd.. Ga snel weg… je bent nog veel te jong om je in een dergelijk keurslijf te laten stoppen’….

Go on!!! 

En volgens goed gebruik (want daar hamerden wij op) zijn deze woorden aan je openbaar en hebruikbaar.. Wil je ze ook op je site… copy paste dan even onderstaand scriptje

<script src=”http://www.wecolumn.com/column/meteomorris/gestolde_veranderinge/latest.js” type=”text/javascript”></script>

Met dank aan www.wecolumn.com